Cannabis en protonpompremmers: CYP2C19-interactie
CBD remt CYP2C19 en kan de bloedspiegels van omeprazol en andere PPI's aanzienlijk verhogen. Wat dit betekent bij dagelijks gebruik.
Kort: wat zegt het bewijs?
CBD remt het leverenzym CYP2C19 significant en verhoogt daarmee de bloedspiegel van CYP2C19-substraten zoals omeprazol; een klinische studie liet bij 640 mg CBD een 207% hogere omeprazol-AUC zien.
Het effect is dosis-afhankelijk en is klinisch aangetoond bij hoge farmaceutische CBD-doses; bij lage wellness-doses (20–50 mg CBD) is het effect op PPI-spiegels onbekend maar waarschijnlijk beperkt.
Omeprazol is sterker CYP2C19-afhankelijk dan pantoprazol of rabeprazol; de interactiekans verschilt dus per PPI.
Omeprazol als CYP2C19-remmer heeft omgekeerd geen klinisch significante invloed op THC- of CBD-spiegels; cannabinoïden zijn geen CYP2C19-substraat.
Protonpompremmers (PPI’s) als omeprazol en pantoprazol behoren tot de meest gebruikte medicijnen in Nederland. Wie ze langdurig gebruikt én tegelijk CBD- of THC-olie overweegt, kan te maken krijgen met een farmacokinetische interactie via het leverenzym CYP2C19. De interactie loopt in één richting: CBD verhoogt de PPI-spiegel, niet andersom.
Het mechanisme: CBD remt CYP2C19
Cannabidiol (CBD) is een krachtige remmer van CYP2C19, een enzym in de lever dat verantwoordelijk is voor de afbraak van onder meer omeprazol, esomeprazol en lansoprazol. Door dit enzym te remmen vertraagt CBD de klaring van de PPI, waardoor de bloedspiegel stijgt.
Er zijn twee remtypen relevant:
| Remtype | Wat het betekent | Cannabinoïde |
|---|---|---|
| Reversibele remming | Directe competitie om het enzym; verdwijnt met de stof | CBD, THC |
| Tijdafhankelijke remming | Enzym wordt blijvend inactief; effect houdt langer aan | CBD (bij hoge doses) |
CBD vertoont bij hogere doses tijdafhankelijke (mechanism-based) CYP2C19-remming. Dit betekent dat de interactie langer aanhoudt dan de aanwezigheid van CBD zelf, en bij herhaalde doses kan ophopen.
⚠️ Relevant bij medicinale doses
De klinisch aangetoonde interactie speelde bij 640 mg CBD per dosis. Bij de lage doses die in consumentenproducten gebruikelijk zijn (20–50 mg/dag) is de klinische relevantie onduidelijk — maar bij hogere medicinale doses is overleg met arts of apotheker noodzakelijk.
Wat de enige mensenstudie laat zien
In 2023 publiceerden Bansal en collega’s een gerandomiseerde klinische studie bij gezonde vrijwilligers. Deelnemers aten een brownie met 640 mg CBD + 20 mg THC en kregen daarna een standaard CYP-cocktail, waaronder omeprazol als marker voor CYP2C19. De bevindingen:
- Omeprazol-AUC steeg met 207% ten opzichte van placebo
- De remming van CYP2C19 was het sterkst (groter dan de remming van CYP2C9, CYP3A4 en CYP1A2)
- THC zonder CBD gaf geen significante omeprazol-stijging
Dit bevestigt dat het CBD-component de motor achter de PPI-interactie is, niet THC.
Beperkingen van dit bewijs: de gebruikte CBD-dosis (640 mg) is farmaceutisch en ver boven wat de meeste mensen met cannabisolie innemen. Extrapolatie naar wellness-doses (20–50 mg CBD) is niet direct mogelijk. Gevalsbeschrijvingen specifiek voor de PPI-interactie ontbreken.
Niet alle PPI’s zijn even gevoelig
Protonpompremmers verschillen in de mate waarin ze van CYP2C19 afhankelijk zijn voor hun afbraak:
| PPI | CYP2C19-afhankelijkheid | Alternatieve route |
|---|---|---|
| Omeprazol | Hoog | CYP3A4 (secundair) |
| Esomeprazol | Hoog | CYP3A4 (secundair) |
| Lansoprazol | Matig | CYP3A4 |
| Pantoprazol | Laag–matig | CYP3A4 dominant |
| Rabeprazol | Laag | Non-enzymatisch |
In theorie is de CBD-interactie kleiner met pantoprazol of rabeprazol dan met omeprazol. Directe vergelijkingsstudies met cannabinoïden bestaan echter niet; de indeling berust op bekende PPI-farmacokinetiek.
ℹ️ Veiligheidsmarge van PPI's
Protonpompremmers hebben een relatief brede therapeutische breedte: er is aanzienlijke ruimte tussen de effectieve dosis en een toxische dosis. Een verdubbeling van de bloedspiegel leidt daardoor niet snel tot ernstige toxiciteit, maar kan wel meer bijwerkingen geven (hoofdpijn, diarree, buikpijn).
De omgekeerde richting: PPI remt CBD niet
Omdat omeprazol zelf ook een CYP2C19-remmer is, zou men verwachten dat het de afbraak van CBD en THC vertraagt. Uit een fase I-studie (Stott et al. 2013) bleek echter dat omeprazol de farmacokinetiek van THC en CBD niet significant veranderde. Cannabinoïden zijn zelf geen relevante CYP2C19-substraten; ze worden vooral via CYP3A4 en CYP2C9 afgebroken. De interactie is dus eenrichtingsverkeer: CBD beïnvloedt de PPI, de PPI beïnvloedt de cannabinoïden niet.
Genetica speelt mee
CYP2C19 kent belangrijke genetische varianten. Mensen met twee non-functionele allelen (“slechte metaboliseerders”, circa 2–5% van Europeanen) bouwen PPI’s al zonder CBD langzamer af. Bij hen kan CBD — ook bij lagere doses — de PPI-spiegel extra hoog laten oplopen. Aan de andere kant kennen “snelle metaboliseerders” juist hogere CYP2C19-activiteit en zijn zij minder gevoelig voor CBD-remming.
Genetisch testen op CYP2C19-varianten kan zinvol zijn bij langdurig gecombineerd gebruik, maar is geen standaard zorgpraktijk voor cannabisgebruikers.
Wat dit betekent in de praktijk
- Kortdurend, laaggedoseerd CBD (< 50 mg/dag): interactie met PPI’s is waarschijnlijk beperkt; bij medicijnen met smalle therapeutische breedte blijft overleg altijd verstandig.
- Hogere of medicinale CBD-doses (> 150 mg/dag): bespreek dit met arts en apotheker; overweeg monitoring van PPI-bijwerkingen of overstap naar een minder CYP2C19-afhankelijke PPI (pantoprazol, rabeprazol).
- Omgekeerd (PPI-gebruik bij start van cannabisolie): geen aanpassing van cannabinoid-dosering op basis van PPI-gebruik nodig; de PPI verandert de cannabinoïdenspiegel niet merkbaar.
- Meld altijd uw PPI bij de apotheker als u start met cannabisolie, zodat het medicatieprofiel volledig is.
✔ Bewijs-status
De interactie CBD → omeprazol is farmacokinetisch goed onderbouwd (mechanistisch + 1 RCT bij hoge dosis). Het klinische effect bij lage CBD-doses en de lange-termijn-gevolgen zijn niet onderzocht. GRADE-oordeel voor de pagina als geheel: laag.
Bronnen
- [1] Bansal S, et al. (2023). Evaluation of Cytochrome P450-Mediated Cannabinoid-Drug Interactions in Healthy Adult Participants. Clinical Pharmacology & Therapeutics. doi:10.1002/cpt.2973Cannabinoiden remmen CYP3A, CYP2C19, CYP2C9 in vivo bij gezonde deelnemers.
- [2] Herdegen T, Cascorbi I (2023). Drug Interactions of Tetrahydrocannabinol and Cannabidiol in Cannabinoid Drugs: Recommendations for Clinical Practice. Deutsches Arzteblatt International. doi:10.3238/arztebl.m2023.0223
- [3] Nachnani R, et al. (2024). Systematic review of drug-drug interactions of delta-9-tetrahydrocannabinol, cannabidiol, and Cannabis. Frontiers in Pharmacology. doi:10.3389/fphar.2024.1282831
- [4] Stott C, White L, Wright S, Wilbraham D, Guy G (2013). A Phase I, open-label, randomized, crossover study in three parallel groups to evaluate the effect of Rifampicin, Ketoconazole, and Omeprazole on the pharmacokinetics of THC/CBD oromucosal spray in healthy volunteers. SpringerPlus. doi:10.1186/2193-1801-2-236Omeprazol (CYP2C19-remmer) veranderde de farmacokinetiek van THC en CBD niet significant; cannabinoïden zijn geen CYP2C19-substraat.