THC/CBD en immuunsuppressiva: tacrolimus na transplantatie
CBD verhoogt tacrolimusspiegels fors (Cmax 4,2x, AUC 3,1x) via CYP3A/P-gp-remming. Risico op nier- en neurotoxiciteit na transplantatie.
Kort: wat zegt het bewijs?
In een fase-I-trial verhoogde CBD de tacrolimus-Cmax circa 4,2x en de AUC circa 3,1x, zonder verandering van de halfwaardetijd.
De interactie ontstaat doordat CBD en zijn metaboliet 7-OH-CBD CYP3A4, CYP3A5 en P-glycoproteine remmen, waardoor de biologische beschikbaarheid van tacrolimus stijgt.
Verhoogde tacrolimusspiegels door bijkomend CBD-gebruik vergroten het risico op nefrotoxiciteit, neurotoxiciteit en over-immunosuppressie; case reports bevestigen klinisch relevante tacrolimustoxiciteit.
Tacrolimus is na orgaantransplantatie een hoeksteen van de afweeronderdrukking, maar heeft een smalle therapeutische breedte: kleine spiegelstijgingen leiden snel tot nier- en zenuwtoxiciteit, te lage spiegels tot afstoting. Cannabidiol (CBD) is een sterke remmer van de enzymen die tacrolimus afbreken. De combinatie is daarom klinisch relevant, ook bij vrij verkrijgbare CBD-producten.
Wat laat het onderzoek zien
De belangrijkste meting komt uit een fase-I-trial waarin de farmacokinetiek van tacrolimus werd vergeleken met en zonder CBD. De maximale plasmaconcentratie (Cmax) van tacrolimus steeg ongeveer 4,2-voudig en de totale blootstelling (AUC) ongeveer 3,1-voudig. De halfwaardetijd veranderde niet noemenswaardig. Dat patroon — hogere piek en blootstelling zonder verlengde eliminatie — wijst erop dat de interactie vooral ontstaat door een hogere biologische beschikbaarheid (eerste-passage in darm en lever), niet door tragere uitscheiding.
Dit signaal staat niet op zichzelf. Een gepubliceerde casus beschreef bij een patiënt op hoge CBD-doses (circa 2000–2900 mg/dag) een ongeveer drievoudige stijging van de dosis-genormaliseerde tacrolimusspiegel. In-vitro-onderzoek bevestigt het mechanisme: CBD remt vooral CYP3A5, terwijl de actieve metaboliet 7-hydroxy-CBD zowel CYP3A4 als CYP3A5 remt. Daarnaast remt CBD P-glycoproteine (P-gp), een transporteiwit dat tacrolimus uit de darmcel terugpompt. Onderzoek bij gezonde deelnemers liet zien dat cannabinoiden in het lichaam meerdere CYP-enzymen remmen, met CYP3A als een van de getroffen routes.
⚠️ Smalle therapeutische breedte
Tacrolimus kent weinig speling tussen werkzame en toxische spiegels. Een drie- tot viervoudige stijging van de blootstelling kan acute nierschade, tremor, hoofdpijn en verwardheid veroorzaken en de kans op infecties door over-immunosuppressie vergroten. Start of stop CBD nooit zonder spiegelcontrole en overleg met het transplantatieteam.
Hoe sterk is het bewijs
De directe meting bij mensen berust op een kleine fase-I-trial, aangevuld met case reports en consistent mechanistisch in-vitro-werk. Voor een farmacokinetische interactie is die samenhang relatief overtuigend, maar harde uitkomstdata (hoeveel patienten daadwerkelijk nierschade of afstoting krijgen) ontbreken. Daarom beoordelen we de interactie zelf als matig onderbouwd, en de vertaling naar klinische schade als plausibel maar niet hard gekwantificeerd.
Belangrijk: er is geen vastgestelde veilige drempeldosis waaronder CBD niet interacteert. De interactie is dosisafhankelijk, maar ook lagere doses kunnen bij een middel met smalle marge meetbare effecten geven. Het sterkste interactiesignaal komt van CBD; THC remt CYP450 zwakker. Toch geldt ook bij medicinale THC-olie naast tacrolimus dezelfde voorzichtigheid en monitoring.
| Maat | Effect van CBD op tacrolimus | Bron |
|---|---|---|
| Cmax | ~4,2x hoger | fase-I-trial |
| AUC | ~3,1x hoger | fase-I-trial |
| Halfwaardetijd | onveranderd | fase-I-trial |
| Mechanisme | CYP3A4/3A5- en P-gp-remming | in vitro + PK-profiel |
Praktische betekenis
Wie tacrolimus gebruikt, zou geen CBD- of cannabisolie moeten toevoegen zonder dit eerst met arts of apotheker te bespreken. Als gezamenlijk gebruik toch wordt overwogen, zijn frequente spiegelbepalingen en mogelijk een tacrolimus-dosisverlaging nodig, met opnieuw monitoren bij elke verandering van de CBD-dosis. Stoppen met CBD kan andersom de tacrolimusspiegel laten dalen, met afstotingsrisico.
ℹ️ Juridische nuance in Nederland
In Nederland bestaan drie categorieen naast elkaar. Gedoogde CBD-producten bevatten zeer weinig THC (onder 0,05%). Medicinale cannabis en THC-olie zijn alleen op recept verkrijgbaar via de apotheek (Bureau voor Medicinale Cannabis). Geconcentreerde THC-/cannabisolie (“hennepolie”, RSO) en geisoleerde of synthetische THC vallen onder Opiumwet Lijst I; alleen ruw plantmateriaal (wiet, hasjiesj) staat op Lijst II. Straat- of internetolie heeft bovendien een onbekende, vaak wisselende samenstelling — onbruikbaar bij een middel met smalle marge.
Vermeld cannabisgebruik altijd aan het transplantatieteam, ook bij vrij verkrijgbare producten. Juist omdat de samenstelling en dosering van veel CBD-producten onzeker zijn, is de blootstelling moeilijk te voorspellen en is spiegelmonitoring de enige betrouwbare vangrail.
Bronnen
- [1] So GC, et al. (2025). A Phase I Trial of the Pharmacokinetic Interaction Between Cannabidiol and Tacrolimus. Clinical Pharmacology & Therapeutics. doi:10.1002/cpt.3504Fase-I PK-trial: Cmax 4,2x, AUC 3,1x, ongewijzigde t1/2.
- [2] Leino AD, et al. (2022). Evidence of a clinically significant drug-drug interaction between cannabidiol and tacrolimus. American Journal of Transplantation. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1600613522092796Case: ~3x verhoogde dosis-genormaliseerde tacrolimusspiegel bij hoge CBD-dosis.
- [3] So GC, et al. (2025). Inhibition of Tacrolimus Metabolism by Cannabidiol and Its Metabolites In Vitro. Clinical and Translational Science. doi:10.1111/cts.70152In-vitro: CBD remt vooral CYP3A5, 7-OH-CBD CYP3A4 en CYP3A5.
- [4] Bansal S, et al. (2023). Evaluation of Cytochrome P450-Mediated Cannabinoid-Drug Interactions in Healthy Adult Participants. Clinical Pharmacology & Therapeutics. doi:10.1002/cpt.2973Cannabinoiden remmen CYP3A, CYP2C19, CYP2C9 in vivo bij gezonde deelnemers.
- [5] Kocis PT, Vrana KE; Antoniou T, et al. (2022). Clinical Relevance of Drug Interactions with Cannabis: A Systematic Review. Drug Safety / PMC. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8911401/Systematische review cannabis-geneesmiddelinteracties; geen veilige drempeldosis CBD.