Medicinale cannabis wereldwijd: welke landen, welk beleid

Medicinale cannabis is geen Nederlands fenomeen. In de afgelopen vijftien jaar hebben tientallen landen een vorm van legale toegang opgezet, van strak gereguleerde apotheekprogramma’s tot brede, vrijwel onbeperkte voorschrijfregimes. Tegelijk verschilt de praktijk enorm: wat in het ene land standaard vergoed wordt, is in het andere alleen via een private kliniek en tegen contante betaling te krijgen. Dit overzicht schetst de hoofdlijnen als context voor de Nederlandse situatie.

Hoeveel landen, en hoe te tellen?

Er bestaat geen officiele wereldteller. Afhankelijk van de definitie komen bronnen op grofweg vijftig landen met een formeel medisch programma, plus een groter aantal met beperkte, regionale of alleen-CBD-regelingen. Optellen is lastig omdat sommige landen alleen geregistreerde geneesmiddelen toestaan (zoals een mondspray of een epilepsiemiddel), terwijl andere ook ruw plantmateriaal of olie via de apotheek leveren. Elk genoemd getal is dus een momentopname en geen hard feit.

Europa: grote verschillen

Binnen Europa loopt de toegang sterk uiteen. Duitsland is sinds de wetswijziging van 1 april 2024 (het Medizinal-Cannabisgesetz, MedCanG) de grootste en meest toegankelijke markt. Medicinale cannabis is daar geen verdovend middel meer: elke arts mag het op een gewoon recept (Muster 16 of e-recept) voorschrijven en de wettelijke zorgverzekering (GKV) kan het onder voorwaarden vergoeden, na een doelmatigheidstoets. Het Bundesinstitut fur Arzneimittel und Medizinprodukte (BfArM) is de toezichthouder.

Het Verenigd Koninkrijk liet cannabis al in 2018 toe op recept, maar de toegang via de NHS is minimaal: slechts drie producten (Sativex, Epidyolex en nabilone) zijn voor specifieke indicaties beoordeeld, en in de praktijk loopt de overgrote meerderheid van de voorschriften via private specialistische klinieken. Minder dan 5% van de recepten komt via de NHS. Landen als Italie, Denemarken, Finland en Tsjechie hebben elk eigen, vaak striktere apotheekgebonden regelingen.

Buiten Europa: Israel, Canada, Australie

Israel heeft een van de oudste en grootste programma’s; het patientenaantal piekte begin 2024 rond de 140.000 en daalde daarna licht na een hervorming. Chronische niet-kankerpijn is de meest goedgekeurde indicatie, gevolgd door een sterk groeiend aandeel posttraumatische stressstoornis. Canada kent een breed federaal medisch systeem naast de recreatieve markt en is een belangrijke exporteur. Australie liet medicinale cannabis in 2016 toe en zag het gebruik explosief stijgen via de Special Access Scheme en het Authorised Prescriber-systeem van de TGA, met honderdduizenden cumulatieve goedkeuringen, vrijwel allemaal voor ongeregistreerde producten.

Toegang, vergoeding en productvormen

Nederland in deze context

Nederland was een vroege pionier en speelt internationaal vooral een leveranciersrol. Het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC) heeft op grond van het Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen het exclusieve recht op import en export en levert gestandaardiseerde cannabis(extracten) aan apotheken, bedrijven en onderzoekers in onder meer Duitsland, Italie, Finland, Denemarken en Australie. Binnenlands blijft de toegang gebonden aan een recept en apotheekbereiding.

Wat dit betekent voor de beoordeling

Dit is een juridisch-beschrijvend overzicht, geen oordeel over werkzaamheid. Dat landen een product toelaten zegt niets over hoe sterk het bewijs voor een specifieke aandoening is. De landenkeuzes berusten deels op politieke en economische afwegingen, niet alleen op klinisch bewijs. Cijfers over patientenaantallen en aantallen landen veranderen bovendien snel; controleer bij belangrijke beslissingen altijd de actuele officiele bron van het betreffende land.