Cannabis bij PTSS: nachtmerries, angst en het bewijs

Posttraumatische stressstoornis (PTSS) gaat vaak samen met nachtmerries, hyperalertheid, angst en slecht slapen. Juist die klachten zijn lastig te behandelen, en veel mensen — onder wie veteranen — proberen cannabis als zelfmedicatie. De vraag is wat het bewijs zegt. Kort samengevat: er is een beperkt signaal bij één synthetische cannabinoide, maar overtuigende, placebogecontroleerde effectiviteit bij PTSS ontbreekt, en gezaghebbende richtlijnen raden cannabis af.

Nabilone bij nachtmerries

De meest geciteerde positieve studie is een kleine Canadese RCT met nabilone, een synthetische THC-achtige stof (Jetly et al., 2015). In een dubbelblind, placebogecontroleerd cross-over-onderzoek bij militairen met therapieresistente PTSS-nachtmerries verminderde nabilone de frequentie en hevigheid van nachtmerries significant ten opzichte van placebo. Belangrijke kanttekening: het ging om slechts tien deelnemers en om een kortdurende studie. Het rapport van de National Academies (NASEM, 2017) noemt dit “beperkt bewijs” dat nabilone PTSS-symptomen, met name slaap, kan verbeteren — niet meer dan dat.

Rookcannabis: de MAPS-RCT

De grootste placebogecontroleerde trial met plantcannabis is de MAPS-studie (Bonn-Miller et al., 2021, PLOS ONE). Tachtig Amerikaanse veteranen met matige tot ernstige PTSS gebruikten drie weken lang cannabis met veel THC, veel CBD, een THC/CBD-mix of placebo. Op de primaire uitkomst (de CAPS-5-schaal) was er geen significant verschil tussen actieve cannabis en placebo. Alle groepen — placebo inbegrepen — verbeterden, wat wijst op een sterk placebo- en verwachtingseffect en niet op een specifiek cannabis-effect. De onderzoekers concludeerden dat deze eerste gecontroleerde trial geen veiligheidsalarm gaf, maar ook geen werkzaamheid aantoonde.

Wat reviews en meta-analyses zeggen

Het bredere bewijsbeeld is consistent zwak:

• O’Neil et al. (2017, Annals of Internal Medicine) vonden te weinig bewijs om conclusies te trekken over baten en schade van plantcannabis bij PTSS; er waren toen geen RCT’s.
• De meta-analyse van Black et al. (2019, Lancet Psychiatry) vond geen bewijs dat cannabinoiden PTSS verbeteren; de enige PTSS-RCT was klein en de bewijskwaliteit “laag”.
• Stanciu et al. (2021, Psychiatric Services) concludeerden na acht zeer kleine studies dat er onvoldoende bewijs is en dat medicinale cannabis hiervoor niet aanbevolen zou moeten worden.

Richtlijnen: VA/DoD raadt af

De Amerikaanse VA/DoD-richtlijn voor PTSS (2023, samenvatting in Annals of Internal Medicine) doet een sterke aanbeveling tegen het gebruik van cannabis en cannabis-derivaten bij PTSS. De reden: gebrek aan effectiviteitsbewijs, gecombineerd met reele risico’s zoals cognitieve bijwerkingen, tolerantie, afhankelijkheid, ontwenning en — bij roken — luchtwegklachten. Het is naast benzodiazepines een van de twee behandelingen waartegen de richtlijn expliciet waarschuwt.

Risico van zelfmedicatie

In de trauma- en veteranencontext is cannabisgebruik wijdverbreid, vaak om te slapen of om “uit te zetten”. Toch suggereert observationeel onderzoek dat doorlopend gebruik PTSS-symptomen niet structureel vermindert en het risico op een cannabisgebruiksstoornis verhoogt. Bij stoppen kunnen ontwenningsklachten — slecht slapen, prikkelbaarheid, juist meer nachtmerries — de PTSS-klachten tijdelijk verergeren. Dat houdt de cyclus van zelfmedicatie in stand. Bewezen effectieve behandelingen voor PTSS zijn trauma-gerichte psychotherapie (zoals EMDR en cognitieve gedragstherapie) en, indien nodig, bepaalde antidepressiva.

Nederlandse situatie en juridische nuance

Het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC, Rijksoverheid) plaatst PTSS niet op de lijst van aandoeningen met voldoende bewijs, en benadrukt dat medicinale cannabis aandoeningen niet geneest maar hooguit klachten verlicht. Een arts mag off-label voorschrijven, maar terughoudendheid is gepast. Houd ook de juridische verschillen scherp:

• Gedoogde CBD-producten bevatten zeer weinig THC (onder 0,05%) en zijn vrij verkrijgbaar.
• Medicinale cannabis (Bedrocan-varieteiten) is alleen op recept via de apotheek.
• Geconcentreerde THC-/cannabisolie (“hennepolie”, RSO) en geisoleerde of synthetische THC staan op Opiumwet Lijst I (harddrugs); alleen ruw plantmateriaal zoals wiet, hennep en hasjiesj staat op Lijst II. Illegale straat- of RSO-olie is juridisch en qua kwaliteit een ander verhaal dan medicinale THC-olie op recept.