Cannabis bij prikkelbaredarmsyndroom (PDS/IBS): het bewijs

Prikkelbaredarmsyndroom (PDS, internationaal IBS) is een veelvoorkomende functionele darmaandoening met buikpijn, een veranderd ontlastingspatroon (diarree, obstipatie of beide) en een opgeblazen gevoel. Omdat reguliere behandelingen lang niet altijd voldoende helpen, zoeken patienten naar alternatieven zoals THC-olie of CBD. Op deze pagina kijken we eerlijk naar wat het bewijs werkelijk laat zien.

Waarom cannabis bij PDS onderzocht wordt

De darm bevat een uitgebreid endocannabinoidsysteem, met onder andere CB1-receptoren die de darmbeweging (motiliteit) en de pijnbeleving regelen. Activatie van CB1 remt darmcontracties. Theoretisch zou een CB1-agonist als THC daardoor de te snelle darmpassage bij diarree-overheersend PDS (IBS-D) kunnen vertragen. Let op: dit is werkingsmechanisme, geen bewijs van klinisch effect.

Wat de mensstudies laten zien

Twee gerandomiseerde studies van de Mayo Clinic vormen de kern van het bewijs. Beide gebruikten dronabinol, de farmaceutische vorm van delta-9-THC.

In de eerste studie (2011, Gastroenterology) kregen 75 PDS-patienten eenmalig placebo, 2,5 mg of 5 mg dronabinol. Dronabinol verminderde de motiliteit in de proximale linker dikke darm (overall p=0,05; bij 5 mg p=0,046), vooral bij de diarree-/wisselende subtypes. Het effect was sterker bij dragers van het CC-genotype van de CB1-genvariant CNR1 rs806378.

In de tweede studie (2012, Neurogastroenterology & Motility) kregen 36 IBS-D-patienten twee dagen lang tweemaal daags placebo of dronabinol. Hier was er geen aantoonbaar overall effect op maag-, dunnedarm- of colontransit. Wel zagen de onderzoekers een gen-afhankelijk patroon: dronabinol vertraagde de colontransit vooral bij dragers van de CT/TT-genotypes van rs806378.

Het pijnpunt: symptoomverlichting is niet aangetoond

Het kernprobleem is dat geen enkele kwalitatief goede studie heeft laten zien dat dronabinol of cannabis de PDS-klachten zelf vermindert. De studies waren kort (1-2 dagen), klein, zonder patiengerapporteerde uitkomsten en zonder lange follow-up.

De National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine concludeerden in hun toonaangevende rapport uit 2017 dan ook dat er onvoldoende bewijs is om te bevestigen of te weerleggen dat dronabinol een effectieve behandeling is voor de symptomen van PDS. De kwaliteit van bewijs was te laag om enige conclusie te trekken.

De CB1-genvariant: interessant, maar geen behandeling

De bevinding dat de respons op dronabinol samenhangt met het CNR1 rs806378-genotype is wetenschappelijk intrigerend: het zou kunnen verklaren waarom sommige mensen wel en anderen niet reageren. Maar het blijft een hypothese-genererende observatie uit kleine studies. Er bestaat geen gevalideerde gentest die voorspelt wie baat heeft, en deze farmacogenetica rechtvaardigt geen behandeling buiten onderzoek.

De situatie in Nederland

PDS staat niet op de indicatielijst van het Bureau voor Medicinale Cannabis (multiple sclerose/spasticiteit met pijn, chronische/neurogene pijn, misselijkheid bij chemo, Gilles de la Tourette, palliatieve zorg). Een arts mag formeel off-label voorschrijven, maar het NHG-Standpunt Cannabis raadt voorschrijven af zolang stevig bewijs voor effect ontbreekt.

Conclusie

Het mechanisme is plausibel en dronabinol vertraagt bij sommige IBS-D-patienten meetbaar de darmbeweging, mogelijk afhankelijk van een CB1-genvariant. Maar dat is geen bewijs dat het de klachten verlicht. De bewijskracht is over de hele linie onvoldoende. Bespreek opties altijd met je huisarts of MDL-arts en begin niet zelf met (illegale) cannabisolie.