Cannabis bij long covid en postvirale klachten: de bewijsstand
Kan cannabis long covid-vermoeidheid of brain fog verlichten? Het bewijs is zeer beperkt: één kleine haalbaarheidsstudie, geen RCT's, vooral preklinisch.
Kort: wat zegt het bewijs?
Er is geen gerandomiseerde, gecontroleerde studie (RCT) die de werkzaamheid van cannabis of cannabinoiden bij long covid heeft aangetoond; beschikbaar bewijs is zeer laag van kwaliteit.
Een kleine Britse haalbaarheidsstudie (n=12, geen placebogroep) vond dat CBD-dominante medicinale cannabis veilig en verdraagbaar was bij long covid-patienten; over werkzaamheid konden geen uitspraken worden gedaan.
Preklinisch en theoretisch onderzoek suggereert dat cannabinoiden via anti-inflammatoire en antioxidatieve mechanismen postvirale neuroinflammatie kunnen beinvloeden, maar humane klinische data ontbreken.
THC-gebruik bij mensen met postvirale angst, slaapklachten of cognitieve problemen brengt relevante risicos mee, waaronder verergering van angst, cognitieve bijwerkingen en bij kwetsbare personen een verhoogd psychoserisico.
Cannabis wordt online regelmatig aangeprezen voor long covid-klachten zoals extreme vermoeidheid, brain fog en slaapproblemen. Het wetenschappelijke bewijs is echter minimaal: er bestaat geen enkele gerandomiseerde gecontroleerde studie die werkzaamheid aantoont, en de beschikbare klinische data beperken zich tot één kleine haalbaarheidsstudie zonder placebogroep.
Wat is long covid?
Long covid — ook wel post-acute sequelae van SARS-CoV-2 (PASC) of post-COVID-conditie (PCC) genaamd — omvat aanhoudende klachten die langer dan twaalf weken na een COVID-19-infectie bestaan, zonder andere verklaring. Veelvoorkomende symptomen zijn:
- Ernstige vermoeidheid (fatigue), soms invaliderend
- Cognitieve problemen: concentratieproblemen, vergeetachtigheid, “brain fog”
- Postexertionele malaise (klachten verergeren na inspanning)
- Slaapstoornissen en pijn
- Angst en stemmingsklachten
Internationaal onderzoek schat dat 10–20% van de mensen die COVID-19 doormaakten, langdurige klachten ontwikkelt. Over de precieze mechanismen — neuroinflammatie, microbioomveranderingen, aanhoudende virale reservoirs, autonome disfunctie — bestaat nog geen consensus.
Wat zegt het klinische bewijs?
De enige gepubliceerde haalbaarheidsstudie (Thurgur et al., 2024)
De enige gepubliceerde klinische studie die specifiek cannabinoiden bij long covid onderzocht, is een Britse open-label haalbaarheidsstudie van Thurgur en collega’s, gepubliceerd in het British Journal of Clinical Pharmacology (2024). Twaalf deelnemers (11 vrouwen, 1 man) met long covid kregen gedurende vijf maanden dagelijks tot 3 ml MediCabilis 5% CBD-olie (50 mg CBD/ml, minder dan 2 mg THC/ml).
Bevindingen:
- De behandeling was veilig en goed verdraagbaar: geen ernstige bijwerkingen, hoge therapietrouw (>90% vragenlijsten ingevuld)
- Over werkzaamheid konden de onderzoekers géén uitspraken doen: er was geen placebogroep, de studie was primair bedoeld om haalbaarheid te testen
- Aanbeveling van de auteurs: een placebogecontroleerde RCT is noodzakelijk voordat conclusies over effectiviteit mogelijk zijn
⚠️ Geen bewijs voor werkzaamheid
De enige klinische studie over cannabis bij long covid (2024) toonde aan dat CBD-dominante olie veilig leek bij twaalf patienten — niet dat het werkt. Veiligheid en werkzaamheid zijn twee verschillende dingen. Zonder placebogroep is het onmogelijk te weten of verbetering door het middel of door het verloop van de ziekte ontstond.
Scopingreviews en mechanistische studies
Een scopingreview van Scott, Hall, Zhou en Lehmann (Journal of Clinical Medicine, 2024) analyseerde de beschikbare literatuur over cannabinoiden en het endocannabinoidsysteem bij COVID-19 en long covid. Conclusies:
- Bij acute COVID-19 hebben cannabinoiden in celstudies virale instap geremd, oxidatieve stress verminderd en de cytokinstorm gedempt — maar dit is geen bewijs bij mensen
- Na de infectie zijn cannabinoiden theoretisch interessant voor symptomen als depressie, angst, slaapproblemen en pijn bij long covid, maar humaan klinisch bewijs ontbreekt
- Het endocannabinoidsysteem speelt een rol bij immuunregulatie en pijnverwerking; of dit bij long covid verstoord is en te moduleren valt, is hypothetisch
Een Mexicaans reviewartikel (Cardenas-Rodriguez et al., International Journal of Molecular Sciences, 2024) betoogde dat de antioxidatieve en anti-inflammatoire eigenschappen van CBD, CBG en THC theoretisch gunstig kunnen zijn bij postvirale neuroinflammatie. Ook hier geldt: het betreft literatuurreview en preklinische data, geen humane trials.
Hoe zit het met het endocannabinoidsysteem bij long covid?
Er circuleert online de hypothese dat long covid gepaard gaat met een “disfunctie van het endocannabinoidsysteem” en dat cannabis dit corrigeert. Dit is een theoretisch model dat nog niet in gepubliceerd humaan onderzoek is bevestigd. De vergelijking met ME/CVS (chronisch vermoeidheidssyndroom), waarbij soortgelijke hypothesen circuleren, illustreert hoe aantrekkelijke mechanistische theorieën lang kunnen bestaan zonder dat klinische werkzaamheid wordt aangetoond.
ℹ️ Preklinisch ≠ klinisch bewijs
Dat cannabinoiden in labstudies ontstekingsmarkers dempen, betekent niet dat ze dit ook doen bij mensen met long covid. Van laboratoriumresultaat naar klinisch bewijs is een grote stap die alleen via gecontroleerde studies kan worden gezet.
Risicos bij long covid-patienten
Long covid-patienten kunnen juist gevoeliger zijn voor bepaalde bijwerkingen van cannabis:
| Risico | Relevantie bij long covid |
|---|---|
| THC verergert angst en paranoia | Angst is een veelvoorkomend long covid-symptoom |
| Cognitieve bijwerkingen (concentratie, geheugen) | Brain fog is al een kernklacht; THC kan dit acuut versterken |
| Hartkloppingen, tachycardie | Autonome disfunctie (POTS) komt voor bij long covid |
| Psychoserisico bij kwetsbare personen | Psychische comorbiditeit is verhoogd na COVID-19 |
| Vermoeidheid bij hoge doses | Paradoxaal effect op het centrale symptoom |
| Interacties met medicijnen (CYP450) | Long covid-patienten gebruiken soms meerdere middelen |
Het NASEM-rapport (2017) stelt op basis van substantieel bewijs dat cannabis cognitieve functies acuut verslechtert en dat er bij frequenter gebruik risico is op afhankelijkheid. Het Trimbos-instituut benadrukt dat THC bij mensen met angstklachten juist angst kan uitlokken of verergeren.
⚠️ Raadpleeg altijd een arts
Long covid is een complexe, ernstige aandoening waarbij zelfbehandeling met cannabis of CBD-olie — zeker zonder medisch toezicht — risicovol is. Zowel THC-bevattende als CBD-dominante producten kunnen bijwerkingen geven die de long covid-klachten kunnen verergeren. Bespreek eventuele interesse altijd met een arts of longcovidspecialist.
Is medicinale cannabis beschikbaar voor long covid in Nederland?
Nee. Het Bureau voor Medicinale Cannabis erkent long covid niet als indicatie. Erkende indicaties zijn onder meer:
- Chronische neuropathische pijn
- MS-gerelateerde spasticiteit
- Misselijkheid en braken bij chemotherapie
- Tourette-syndroom
- Palliatieve zorg
Een arts kan in individuele gevallen off-label medicinale cannabis voorschrijven, maar vergoeding vanuit de basisverzekering is dan niet beschikbaar. Geconcentreerde THC-olie buiten het apotheekcircuit (zoals RSO) is Opiumwet Lijst I en daarmee illegaal zonder recept.
Lopend en toekomstig onderzoek
De Thurgur-studie werd mede opgezet door Drug Science (VK) en toonde aan dat een placebogecontroleerde RCT uitvoerbaar moet zijn. Er zijn nog geen gepubliceerde resultaten van grote RCTs. Clinicaltrials.gov vermeldt een kleine pilotstudie met een CBD-houdend product bij post-acuut COVID-syndroom (NCT04828668), maar resultaten waren bij redactiesluiting niet beschikbaar.
Samenvatting bewijsstand
| Aspect | Stand van zaken |
|---|---|
| Gerandomiseerde studies (RCTs) | Geen |
| Haalbaarheidsstudie | 1 (n=12, geen placebo, geen werkzaamheidsconclusie) |
| Preklinisch/mechanistisch | Enige aanwijzingen, hypothetisch |
| Anekdotische ervaringen | Talrijk, maar geen bewijs |
| GRADE-oordeel | Zeer-laag |
| NL erkende indicatie | Nee |
Het gebruik van cannabis bij long covid staat volledig in de experimentele fase. Tot grotere, gecontroleerde studies beschikbaar zijn, kan geen aanbeveling worden gedaan. Mensen met long covid verdienen evidence-based behandeling — en op dit moment is cannabis dat niet.
Bronnen
- [1] Thurgur H, et al. (2024). Feasibility of a cannabidiol-dominant cannabis-based medicinal product for the treatment of long COVID symptoms: A single-arm open-label feasibility trial. British Journal of Clinical Pharmacology. doi:10.1111/bcp.15988Eerste en enige gepubliceerde klinische studie over CBD-dominante CBMP bij long covid; n=12, open-label, geen placebo, primair haalbaarheid; geen werkzaamheidsconclusies mogelijk
- [2] Scott C, Hall S, Zhou J, Lehmann C (2024). Cannabinoids and the Endocannabinoid System in Early SARS-CoV-2 Infection and Long COVID-19: A Scoping Review. Journal of Clinical Medicine. doi:10.3390/jcm13010227Scopingreview over cannabinoiden en endocannabinoidsysteem bij COVID-19 en long covid; concludeert dat humane klinische data ontbreken
- [3] Cardenas-Rodriguez N, Ignacio-Mejia I, Correa-Basurto J, Carrasco-Vargas H, Vargas-Hernandez MA, Albores-Mendez EM, Mayen-Quinto RD, De La Paz-Valente R, Bandala C (2024). Possible Role of Cannabis in the Management of Neuroinflammation in Patients with Post-COVID Condition. International Journal of Molecular Sciences. doi:10.3390/ijms25073805Narratieve review; bespreekt antioxidatieve/anti-inflammatoire eigenschappen van CBD, CBG en THC bij postvirale neuroinflammatie; geen humane trials
- [4] National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (2017). The Health Effects of Cannabis and Cannabinoids: The Current State of Evidence and Recommendations for Research. The National Academies Press, Washington DC. doi:10.17226/24625Breed evidence-overzicht; substantieel bewijs voor chronische pijn, chemo-misselijkheid en MS-spasticiteit.
- [5] Trimbos-instituut (2023). Factsheet Cannabispreventie. trimbos.nl. https://www.trimbos.nl/kennisbank/af1621-factsheet-cannabispreventie-2/Jaartal bij benadering. Cannabis heeft effecten op de hersenontwikkeling van jongeren en een duidelijker verband met psychose bij kwetsbare gebruikers; hoe jonger en frequenter, hoe groter het risico.
- [6] Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC), CIBG / Ministerie van VWS (actueel). Medicinale cannabis — informatie voor patiënten en zorgverleners. Rijksoverheid (cannabisbureau.nl). https://www.cannabisbureau.nl/Officiële NL-instantie; stelt dat er nog weinig grootschalig klinisch bewijs is.