Cannabis bij cerebrale parese: spasticiteit kinderen
Wat zegt het bewijs over cannabinoïden bij spasticiteit door cerebrale parese bij kinderen? Twee RCT's vonden geen effect; bewijs is onvoldoende.
Kort: wat zegt het bewijs?
Nabiximols (THC:CBD oromucosaal spray) gaf in een RCT bij 72 kinderen met cerebrale parese of hersenletsel geen aantoonbare vermindering van spasticiteit ten opzichte van placebo.
Full-spectrum cannabisolie (CBD:THC 10:1) gaf in een RCT bij 53 kinderen en adolescenten met ernstige cerebrale parese geen significante verbetering van spasticiteit, motoriek of kwaliteit van leven.
Een systematische review (2023) vond slechts drie studies die aan de inclusiecriteria voldeden; resultaten over spasticiteit waren inconsistent en onvoldoende om aanbevelingen op te baseren.
Cannabis en CBD worden steeds vaker besproken als behandeloptie voor kinderen met cerebrale parese (CP). Dit artikel bespreekt wat het wetenschappelijke bewijs zegt — en wat het niet zegt — over cannabinoïden bij spasticiteit door CP bij kinderen en adolescenten.
Cerebrale parese en spasticiteit: de kern van het probleem
Cerebrale parese is een parapluterm voor niet-progressieve hersenbeschadiging die ontstaat rond de geboorte of in de vroege kindertijd. Spastische CP — de meest voorkomende vorm — gaat gepaard met verhoogde spierspanning, onwillekeurige spiertrekkingen en bewegingsarmoede die dagelijkse verzorging, comfort en ontwikkeling belemmeren.
Standaardbehandelingen voor spasticiteit bij CP zijn:
- Orale medicatie: baclofen, diazepam, tizanidine (beperkt door sedatie en bijwerkingen)
- Lokale injecties: botulinetoxine-A (tijdelijk, herhaling nodig)
- Intrathecale baclofenpomp: bij ernstige, gegeneraliseerde spasticiteit
- Revalidatie en fysiotherapie: essentieel, maar intensief
Omdat deze opties onvolledig werken of bijwerkingen hebben, zoeken ouders en behandelaars naar aanvullende mogelijkheden — waaronder cannabinoïden.
Wat zegt het gerandomiseerde onderzoek?
Nabiximols-RCT (Fairhurst 2020)
De meest geciteerde studie randomiseerde 72 kinderen en jongeren (gemiddelde leeftijd 12 jaar) met spastische CP of statisch posttraumatisch hersenletsel naar nabiximols (oromucosale spray, THC:CBD 1:1, maximaal 12 sprays per dag) of placebo gedurende 12 weken. Primaire uitkomst: spasticiteit op de NRS (Numeric Rating Scale).
Resultaat: geen statistisch significant verschil tussen nabiximols en placebo, noch op de primaire uitkomstmaat noch op secundaire maten. Bijwerkingen waren over het algemeen mild tot matig, maar bij drie deelnemers traden hallucinaties op (auditief en visueel) en één deelnemer deed een suïcidepoging.
⚠️ Let op
Hallucinaties en een suïcidepoging bij drie van de 47 actief behandelde kinderen in de Fairhurst-RCT zijn een serieus veiligheidssignaal dat zwaar weegt in de risico-batenafweging voor deze populatie.
Full-spectrum cannabisolie-RCT (Stefanović 2024)
Een Sloveense pilot- en RCT-studie onderzocht full-spectrum cannabisolie (FSCO) met een CBD:THC-ratio van 10:1 bij 53 deelnemers (leeftijd 5–25 jaar) met ernstige spastische CP (GMFCS IV–V). Looptijd: oktober 2020 tot juni 2023. Primaire uitkomst: gemodificeerde Ashworth Scale (spasticiteit).
Resultaat: geen significant verschil in spasticiteit, motoriek of kwaliteit van leven tussen FSCO en placebo. Deelnemers in de FSCO-groep waren significant somnolenter (slaperiger) dan in de placebogroep. Er waren geen levensbedreigende bijwerkingen.
Systematische review (Murni 2023)
Een PRISMA-conforme review doorzocht zeven databases en identificeerde 803 artikelen; slechts drie voldeden aan de inclusiecriteria (totaal 133 respondenten, overwegend Europees). Conclusie: de resultaten met betrekking tot spasticiteit zijn inconsistent en het bewijs te beperkt om aanbevelingen te formuleren.
ℹ️ Goed om te weten
Bewijs voor cannabinoïden bij spasticiteit door CP bij kinderen is kwantitatief klein (drie studies, honderden deelnemers in totaal) en kwalitatief zwak. Beide beschikbare RCT’s toonden geen significant effect op spasticiteit. GRADE-oordeel over de gehele body of evidence: onvoldoende.
Bijwerkingen en veiligheid: bijzonder kwetsbare groep
Kinderen zijn geen kleine volwassenen. Cannabinoïden binden aan CB1-receptoren die een rol spelen in hersenontwikkeling, synaptische plasticiteit en rijping van neuronale netwerken. Mogelijke risico’s bij kinderen:
| Risico | Wat bekend is |
|---|---|
| Hallucinaties | Gerapporteerd in Fairhurst-RCT (3/47 kinderen) |
| Sedatie / slaperigheid | Frequent in beide RCT’s; interfereert met leren en therapie |
| Langetermijn hersenontwikkeling | Onvoldoende onderzocht bij jonge kinderen met CP |
| Psychische kwetsbaarheid | Kinderen met CP hebben hogere kans op angst/depressie; THC-blootstelling kan dit verergeren |
| Geneesmiddelinteracties | Relevant bij polyfarmacotherapie (anti-epileptica, baclofen, benzodiazepinen) |
Klinische praktijk: artsen lopen voor op bewijs
Een internationale artsensurvey onder 70 neurologen/revalidatieartsen betrokken bij het Zwitsers CP-register (Hunziker 2023) toont dat cannabinoïden wél worden voorgeschreven — met name voor epilepsie (69 %), gevolgd door spasticiteit (64 %) en pijn (63 %). De meest gebruikte preparaten waren op CBD gebaseerd met of zonder THC-component. De auteurs concluderen dat klinische praktijk de wetenschappelijke evidentie overloopt en benadrukken de noodzaak van meer goed opgezet onderzoek.
✖ Mythe
“Ouders zeggen dat hun kind rustiger wordt met cannabisolie, dus het werkt.” Anekdotische verbetering in onrust of slaap (mogelijk door sedatie of pijnverlichting) is niet hetzelfde als vermindering van gemeten spasticiteit. In beide RCT’s vonden ouders ook subjectief verbetering, maar objectieve uitkomstmaten lieten geen significant effect zien.
Juridisch kader in Nederland
Geconcentreerde THC-/cannabisolie valt onder Opiumwet Lijst I. Verstrekking aan kinderen is uitsluitend mogelijk via:
- Recept van een arts (kinderarts, -neuroloog of revalidatiearts)
- Levering via een erkende apotheek of het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC)
Vrij verkrijgbare CBD-olie (THC < 0,05%) is niet als geneesmiddel geregistreerd en is voor de indicatie spasticiteit bij CP niet onderzocht. Geef deze informatie altijd door aan de behandelend specialist; zelfmedicatie buiten medisch toezicht bij kinderen met CP is riskant gezien de mogelijke bijwerkingen en geneesmiddelinteracties.
Samenvatting
Het beschikbare gerandomiseerde bewijs — twee goed opgezette RCT’s en een systematische review — laat geen aantoonbare vermindering van spasticiteit zien bij kinderen en adolescenten met CP behandeld met cannabinoïden. Bijwerkingen variëren van sedatie tot hallucinaties. Langetermijneffecten op de hersenontwikkeling zijn nauwelijks onderzocht. Cannabinoïden bij kinderen met CP horen thuis binnen een medisch kader en bij voorkeur binnen klinische trials, niet als zelfmedicatie.
Bronnen
- [1] Fairhurst C, Kumar R, Checketts D, Tayo B, Turner S (2020). Efficacy and safety of nabiximols cannabinoid medicine for paediatric spasticity in cerebral palsy or traumatic brain injury: a randomized controlled trial. Developmental Medicine & Child Neurology. doi:10.1111/dmcn.14548
- [2] Stefanović M, Osredkar D, Rener-Primec Z, Peterlin J, Laptoš T, Neubauer D (2024). Plant-derived cannabinoids for treatment of spasticity in children and adolescents with severe cerebral palsy: Double-blind, placebo-controlled trial. European Journal of Paediatric Neurology. doi:10.1016/j.ejpn.2024.11.007
- [3] Murni W, Umar TP, Tandarto K, Simatupang A, Hasugian AR, Purwoko RY, et al. (2023). Efficacy and safety of medical cannabinoids in children with cerebral palsy: a systematic review. einstein (São Paulo). doi:10.31744/einstein_journal/2023RW0387
- [4] Hunziker S, Morosoli F, Zuercher K, Tscherter A, Grunt S (2023). Prescription Practices of Cannabinoids in Children with Cerebral Palsy Worldwide—A Survey of the Swiss Cerebral Palsy Registry. Children. doi:10.3390/children10121838
- [5] National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (2017). The Health Effects of Cannabis and Cannabinoids: The Current State of Evidence and Recommendations for Research. The National Academies Press, Washington DC. doi:10.17226/24625Breed evidence-overzicht; substantieel bewijs voor chronische pijn, chemo-misselijkheid en MS-spasticiteit.