Cannabisallergie: symptomen, diagnose en kruisreacties
IgE-gemedieerde allergie voor cannabis (pollen, plant, zaad): symptomen, anafylaxie-risico, kruisreactie met perzik en tomaat, en wanneer een allergoloog.
Kort: wat zegt het bewijs?
Cannabisallergie is IgE-gemedieerd; het belangrijkste allergeen is het lipide-transfer-eiwit Can s 3, gevonden in pollen, bladeren en zaad van Cannabis sativa.
Kruisreactie tussen cannabisallergenen (vooral Can s 3) en voedingsmiddelen zoals perzik, tomaat, appel, hazelnoot en vijg is gedocumenteerd als 'cannabis-fruit/groente-syndroom'.
Anafylaxie bij cannabisallergie is beschreven, met name na inname van hennepmeel of -zaad, maar berust op casuïstiek; precieze prevalentie is onbekend.
De werkelijke prevalentie van klinische cannabisallergie in de algemene bevolking is niet vastgesteld; onderdiagnose wordt verwacht door gebrek aan bekendheid bij zorgverleners.
Cannabisallergie is een echte IgE-gemedieerde overgevoeligheidsreactie op eiwitten in Cannabis sativa. Hoewel minder bekend dan bijenwas- of pinda-allergie, neemt de klinische aandacht toe nu medicinaal cannabisgebruik stijgt. Klachten variëren van neusloop en oogirritatie tot urticaria en — in zeldzame gevallen — anafylaxie.
Hoe ontstaat cannabisallergie?
Het afweersysteem kan IgE-antistoffen aanmaken tegen eiwitten in cannabis. Blootstelling kan via meerdere routes plaatsvinden:
- Polleninhalatie — cannabis is een windbestuiver met lichte, wijdverspreidde pollen; rhinoconjunctivitis en astma zijn de meest gerapporteerde pollenreacties
- Huidcontact — bij telers, apothekers of patiënten die zelf olie bereiden; kan contacturticaria of eczeem geven
- Inhalatie van rook of damp — systemische en luchtwegklachten mogelijk
- Inname — hennepmeel en -zaad bevatten dezelfde allergenen; anafylaxie is beschreven na inname
Na (herhaalde) blootstelling raken sommige mensen gesensibiliseerd: het immuunsysteem herkent het allergeen, maar geeft nog geen klachten. Klachten ontstaan bij een volgende blootstelling wanneer IgE-gebonden mestcellen degranuleren.
Bekende allergenen in cannabis
| Allergeen | Type | Klinische relevantie |
|---|---|---|
| Can s 3 | nsLTP (non-specific lipid transfer protein) | Voornaamste allergeen; in 95% van Spaanse patiënten met primaire cannabis-allergie aangetroffen |
| Can s 1 | PR-10 (pathogenesis-related klasse 10) | Kruisreactief met berkenpollen-gerelateerde allergenen |
| Profiline | Profiline (panallergen) | Bekend panallergen; ook in veel andere pollen en plantaardig voedsel |
ℹ️ Wat is een nsLTP?
Lipide-transfer-eiwitten (LTP’s) zijn kleine, hitte- en verteringsbestendige eiwitten die in veel planten voorkomen. Ze zijn bestand tegen maagsap en koken, wat verklaart waarom LTP-allergieën ook na inname van verwerkt voedsel klachten kunnen geven — in tegenstelling tot bijv. berkenpollen-appelsyndroom waarbij de klachten beperkt blijven tot rauw fruit.
Symptomen
De ernst loopt sterk uiteen. De meest gerapporteerde klachten zijn:
- Rhinoconjunctivitis (loopneus, niezen, jeukende ogen) — de meest voorkomende presentatie bij pollenblootstelling
- Contacturticaria en angioedeem — roodheid, bultjes en zwelling na huidcontact of inname
- Astma-exacerbatie — bij mensen met bestaand astma kan cannabispollen een aanval uitlokken
- Orofaryngeale jeuk — jeuken of tintelingen in mond en keel na inname
- Anafylaxie — ernstige systemische reactie met circulatoire shock; gedocumenteerd in case reports, met name na hennepmeel of -zaad
⚠️ Anafylaxie: zeldzaam maar ernstig
Meerdere casuïstische rapporten beschrijven levensbedreigende anafylaxie na blootstelling aan hennepmeel, -zaad of gerookte cannabis. De absolute kans is laag, maar bij bekende LTP-allergie (bijv. perzik) of eerder doorgemaakte ernstige reactie op plantaardig voedsel verdient nieuwe blootstelling aan cannabis extra voorzichtigheid. Bespreek dit met je arts.
Kruisreacties: het cannabis-fruit/groente-syndroom
Het meest bijzondere kenmerk van cannabisallergie is de mogelijke kruisreactie met voedsel. Omdat Can s 3 (nsLTP) sterk lijkt op LTP-eiwitten in andere planten, kan een primaire sensibilisatie voor cannabis leiden tot reacties op:
- Rozenfamilie (Rosaceae): perzik (Pru p 3), appel, kers, amandel
- Groenten: tomaat, paprika, aubergine
- Noten: hazelnoot, kastanje
- Overig: vijg, wijnstok, citrus, banaan, latex
Dit patroon wordt in de literatuur het cannabis-associated food syndrome (CAFS) of het cannabis-fruit/groente-syndroom genoemd. Kenmerkend is dat de reactie omgekeerd loopt ten opzichte van klassiek pollenvoedsel-syndroom: de sensibilisatie begint bij cannabis (niet bij berkenpollen), en het voedsel is secundair. Dat betekent ook dat iemand die al allergisch is voor perzik (LTP-type), via die weg ook gevoeliger kan zijn voor cannabis.
✔ Meest gerapporteerde kruisreactie: perzik en tomaat
In een Spaanse caseciëntieserie ontwikkelde een langdurige cannabisroker urticaria na het eten van perzikvruchtschil en een anafylactische reactie na tomaat, paprika en vijg. Moleculaire testing bevestigde Can s 3 en Pru p 3 als oorzaak. Dit illustreert dat één primaire sensibilisatie meerdere voedingsmiddelen kan raken.
Diagnose
Cannabisallergie is een specialistisch werkgebied. De huisarts kan verwijzen; de allergoloog beschikt over:
- Huidpriktest (SPT) met gestandaardiseerd cannabisextract — snelle eerste stap
- Specifieke IgE in bloed — inclusief moleculaire component Can s 3 (via ImmunoCAP); onderscheidt primaire LTP-sensibilisatie van kruisreactiviteit via PR-10 of profiline
- Basofielenactivatietest (BAT) — aantoonbaar superieur aan conventionele IgE-testen bij het documenteren van cannabisallergie (UZA-studie); nuttig bij onduidelijk bloedresultaat
- Bronchiale provocatie — bij vermoede beroepsastma door cannabispollen; beperkt beschikbaar
Er bestaat nog geen gestandaardiseerde, commercieel beschikbare diagnostiek voor alle regio’s. Het gebrek aan bewustzijn bij zorgverleners leidt waarschijnlijk tot onderdiagnose.
Wie heeft verhoogd risico?
- Mensen met bekende LTP-allergie (bijv. perzikvruchtschil, tomaat) die cannabis starten
- Telers, verwerkers en apothekers die frequent pollenblootstelling hebben (beroepsrisico)
- Mensen met atopisch eczeem of astma — kwetsbaardere mucosale barrières
- Gebruikers van hennepmeel of -zaad in voeding — direct orale blootstelling aan Can s 3
Bewijs en beperkingen
Het wetenschappelijk bewijs over cannabisallergie berust overwegend op case reports, caseciëntieseries en cross-sectionele studies. Er zijn geen grote gerandomiseerde of cohort-studies. De exacte prevalentie in de Nederlandse bevolking is onbekend. GRADE-oordeel over de bewijsbasis: laag tot zeer-laag.
Belangrijke kennislacunes:
- Geen gevalideerde prevalentiecijfers voor Nederland of West-Europa
- Drempelwaarden voor sensibilisatie versus klinische allergie zijn onduidelijk
- Langetermijneffect van gestopte blootstelling op IgE-titers: niet systematisch onderzocht
- Immunotherapie voor cannabisallergie: niet beschikbaar of onderzocht
Wat te doen bij vermoeden van cannabisallergie
- Stop blootstelling als klachten ernstig zijn (angioedeem, benauwdheid, anafylaxie → bel 112)
- Meld de klachten bij je voorschrijvend arts of apotheker
- Vraag verwijzing naar een allergoloog voor diagnostiek
- Rapporteer bijwerkingen bij Lareb (lareb.nl) — ook bij medicinale cannabis op recept
- Draag een actieplan bij bekende ernstige allergie: antihistaminica en adrenaline-auto-injector op advies van de allergoloog
⚠️ Zelfdiagnose is onvoldoende
Cannabis kan meer dan één type reactie uitlokken (IgE-allergie, contactdermatitis, irritatie door rook). Alleen een getrainde allergoloog kan onderscheid maken en de veiligste aanpak bepalen. Interpreteer thuistests of internetvragenlijsten niet als diagnose.
Bronnen
- [1] Skypala IJ, Jeimy S, Brucker H, Ellis AK, Silvers WS, Ebo DG, et al. (2022). Cannabis-related allergies: An international overview and consensus recommendations. Allergy. doi:10.1111/all.15237Internationaal consensusdocument; erkende allergenen: nsLTP (Can s 3), PR-10, profiline; beschrijft type 1 en type 4 reacties en anafylaxie bij hennepmeel/-zaad.
- [2] Ebo DG, Van Gasse AL, Decuyper II, et al. (2024). IgE-Mediated Cannabis Allergy and Cross-Reactivity Syndromes: A Roadmap for Correct Diagnosis and Management. Current Allergy and Asthma Reports. doi:10.1007/s11882-024-01159-5Roadmap diagnostiek/behandeling IgE-gemedieerde cannabisallergie; beschrijft cannabis-associated food syndrome (CAFS) en moleculaire diagnostiek met Can s 3.
- [3] Decuyper II, Van Gasse AL, Cop N, Sabato V, Faber MA, Mertens C, Bridts CH, Hagendorens MM, De Clerck L, Rihs HP, Ebo DG (2017). Cannabis sativa allergy: looking through the fog. Allergy. doi:10.1111/all.13043Overzicht bekende allergenen en kruisreactie-patronen; Can s 3 (nsLTP) als primair sensibilisatie-eiwit beschreven.
- [4] Wąsik J, Likońska A, Kurowski M (2024). IgE-Mediated Allergy and Asymptomatic Sensitization to Cannabis Allergens—Review of Current Knowledge and Presentation of Six Cases. Medicina (Kaunas). doi:10.3390/medicina60060954Casuïstiek van 6 patiënten (Polen, 2022-2023); positiviteit voor Cannabis sativa extract en/of Can s 3 bij immuun-CAP; zowel symptomatisch als asymptomatisch sensibilisatie gedocumenteerd.