Anandamide en 2-AG: je lichaamseigen cannabinoiden

Je lichaam maakt zijn eigen cannabinoïden. De twee best onderzochte zijn anandamide (AEA, van het Sanskriet ananda, “gelukzaligheid”) en 2-arachidonoylglycerol (2-AG). Samen met hun receptoren (CB1 en CB2) en de enzymen die ze maken en afbreken, vormen ze het endocannabinoïdesysteem. Dit systeem werkt als een fijnregelaar: het dempt of versterkt de communicatie tussen zenuwcellen op het moment dat dat nodig is. Cannabis-THC werkt omdat het deze lichaamseigen sleutels nabootst en op dezelfde CB1-sloten past.

On-demand: niet opgeslagen, maar ter plekke gemaakt

Anders dan klassieke neurotransmitters worden endocannabinoïden niet vooraf in blaasjes opgeslagen. Ze worden “on demand” geproduceerd: pas wanneer een cel actief wordt (vaak door een stijging van calcium), knipt een enzym ze los uit de vetten van het celmembraan.

• Anandamide ontstaat uit het membraanvet NAPE. Een belangrijke (maar niet de enige) route loopt via het enzym NAPE-PLD.
• 2-AG wordt gemaakt uit diacylglycerol door diacylglycerollipase (DAGL-α en DAGL-β).

Omdat ze direct na aanmaak ook weer worden weggewerkt, is hun signaal kort en lokaal — precies waar en wanneer het nodig is.

Afbraak: FAAH en MAGL zetten de rem op het signaal

Het signaal stopt doordat twee enzymen de moleculen snel afbreken:

FAAH breekt anandamide af; muizen zonder FAAH hebben tot ongeveer tienvoudig hogere anandamidespiegels in de hersenen. MAGL is verantwoordelijk voor het overgrote deel (meer dan 85% in hersenweefsel) van de 2-AG-afbraak. Geneesmiddelonderzoek probeert deze enzymen te remmen om de eigen endocannabinoïden te verhogen — een aanpak die wordt bestudeerd voor pijn, angst en epilepsie.

Retrograde signalering: het signaal loopt achteruit

De meeste zenuwsignalen lopen van de zendende (presynaptische) naar de ontvangende (postsynaptische) cel. Endocannabinoïden draaien dit om. Wanneer de postsynaptische cel sterk actief wordt, maakt die ter plekke 2-AG. Dat molecuul diffundeert terug naar de zendende cel en activeert daar de CB1-receptor, die vervolgens de afgifte van neurotransmitter remt.

Zo regelt de ontvangende cel zelf hoeveel input zij krijgt — een negatieve terugkoppeling. In het lab heet dit fenomeen DSI (onderdrukking van remming) en DSE (onderdrukking van prikkeling). Onderzoek wijst 2-AG aan als de belangrijkste boodschapper hierbij; anandamide speelt een andere, vaak meer modulerende rol.

De runner’s high: endorfine of endocannabinoïde?

De klassieke verklaring voor het roes-achtige gevoel na duursport was “endorfines”. Dat verhaal is bijgesteld. Endorfines zijn grote moleculen die de bloed-hersenbarrière slecht passeren, terwijl anandamide dat juist wel kan.

In een muizenstudie verhoogde wielrennen anandamide en verminderde het angst en pijngevoel; dat effect verdween wanneer CB1-receptoren op GABA-neuronen werden uitgeschakeld, maar niet bij endorfineblokkade. Bij mensen volgde een gerandomiseerde, dubbelblinde studie: intensief hardlopen (45 minuten op 70–85% van de maximale hartslag) verhoogde anandamide en 2-AG ongeveer tweevoudig, samen met euforie en minder angst. Cruciaal: het blokkeren van het opioïdsysteem met naltrexon voorkwam die effecten niet.

Kort samengevat

Anandamide en 2-AG zijn je lichaamseigen cannabinoïden: ter plekke gemaakt (NAPE-PLD, DAGL), snel afgebroken (FAAH, MAGL) en ingezet als een achteruit lopend “rem-signaal” tussen zenuwcellen. Ze verbinden uiteenlopende functies — van synaptische fijnregeling tot het goede gevoel na een duurloop — en vormen het natuurlijke aangrijpingspunt waarop cannabis-THC parasiteert.