11-hydroxy-THC: waarom orale olie harder en later aankomt

Wie cannabis rookt of verdampt, voelt het binnen minuten. Wie THC-olie slikt of een edible eet, voelt vaak een uur of langer niets en wordt daarna soms onverwacht hard geraakt. Dat verschil komt niet door de hoeveelheid THC alleen, maar door wat je lever ervan maakt: de actieve stof 11-hydroxy-THC (11-OH-THC). Op deze pagina leggen we uit waarom orale olie later en heftiger aankomt, hoe sterk 11-OH-THC nu echt is, en waar de beruchte redoseer-valkuil zit.

Wat gebeurt er in de lever?

Geslikte THC neemt een andere route dan ingeademde THC. THC uit de longen gaat vrijwel direct het bloed in en bereikt snel de hersenen. Geslikte THC moet eerst door maag en darm en gaat daarna via de poortader door de lever, voordat het de rest van het lichaam bereikt. Dat heet het first-pass-effect. In de lever zetten enzymen (vooral CYP2C9) THC om in 11-OH-THC.

Het gevolg is een opvallend verschil in bloedwaarden. Na roken is de 11-OH-THC-concentratie in het bloed ongeveer 10% van die van THC. Na slikken is de verhouding gelijk of zelfs hoger dan 1: er kan dan net zo veel of meer 11-OH-THC in het bloed zitten als THC zelf. Een 11-OH-THC/THC-ratio boven 1 wordt zelfs gebruikt als aanwijzing dat iemand THC heeft geslikt in plaats van gerookt.

Tegelijk is de orale biologische beschikbaarheid laag, geschat rond de 6% (met een ruime spreiding van 4 tot 20%). Een deel van de THC wordt afgebroken in de maag, een deel gaat verloren bij de leverpassage, en de opname verschilt sterk per persoon en per maaltijd. Daardoor is niet alleen het effect anders, maar ook minder voorspelbaar.

Hoe sterk is 11-OH-THC nu echt?

11-OH-THC passeert vlot de bloed-hersenbarrière en bindt aan de CB1-receptor, net als THC. Veel websites stellen dat het 2 tot 3 keer sterker is dan THC. Dat cijfer is hardnekkig, maar niet stevig onderbouwd bij mensen.

Wat we wél redelijk goed weten: oude studies waarin 11-OH-THC rechtstreeks in de bloedbaan werd toegediend, lieten een psychoactief effect zien dat ongeveer gelijk is aan dat van THC. Recent dieronderzoek vond een gelijke tot iets grotere activiteit (in een muismodel 153% in een pijntest, maar 78% voor bewegingsremming). De eerlijke conclusie is dus genuanceerder dan de marketingtaal: 11-OH-THC is minstens even potent als THC en draagt fors bij aan het effect van geslikte cannabis, maar een precieze factor van 2 tot 3 is bij mensen niet aangetoond.

Onset en werkingsduur per route

De tijden hieronder zijn richtwaarden uit klinische bronnen; ze variëren sterk per persoon, vorm en maaginhoud.

Olie die je even onder de tong houdt, kan deels sneller aankomen omdat een gedeelte de lever in eerste instantie omzeilt. Olie die je doorslikt of een edible volgt het trage, langdurige patroon.

De redoseer-valkuil

Juist de vertraagde onset is gevaarlijk. Je voelt na 30 of 45 minuten weinig, denkt dat de dosis te laag was, en neemt bij. Tegen de tijd dat alles is opgenomen, komen beide porties samen aan, soms uren later, en kun je flink overvragen. Onafhankelijke voorlichting waarschuwt dat je 12 tot 18 uur later nog onder invloed kunt zijn.

Dat dit geen theorie is, blijkt uit cijfers. In een Colorado-ziekenhuis waren edibles maar 0,32% van de verkochte cannabis, maar veroorzaakten ze 10,7% van de cannabis-gerelateerde spoedeisende-hulpbezoeken, met relatief meer psychiatrische en hart- en vaatklachten dan bij inhaleren.

Wat betekent dit voor THC-olie in Nederland?

De Nederlandse situatie kent drie categorieën met heel verschillende risico’s. Gedoogde CBD-olie bevat per definitie zeer weinig THC (in de praktijk onder 0,05%); daar ontstaat amper 11-OH-THC en speelt dit nauwelijks. Medicinale THC-olie is alleen op recept verkrijgbaar, apotheek-bereid en valt onder de Opiumwet; de sterkte is gestandaardiseerd, wat dosistitratie mogelijk maakt. Illegale straat- of RSO-olie is ongereguleerd: de THC-concentratie is onbekend, waardoor de redoseer-valkuil het grootst is.